Groenpool Parkbos

Realisatie van een multifunctionele groenpool (met recreatie, natuur, landbouw en bosontwikkeling) voor het grootstedelijk gebied Gent.

Spelers
Agentschap voor Natuur en Bos (realisatie boskernen en 3 van de 4 portalen), Vlaamse Landmaatschappij (realisatie ruilverkaveling en landinrichtingsproject Oude Spoorwegverbinding), Provincie Oost-Vlaanderen (oa. partner bij uitbouw recreatief netwerk en deelprojecten mobiliteit), Stad Gent (portaal Maaltebruggepark, partner bij deelprojecten mobiliteit, recreatief netwerk, bufferbos Zwijnaarde), gemeente De Pinte (speelbos/geboortebos De Pinte, realisatie recreatief netwerk, partner bij deelprojecten mobiliteit), gemeente Sint-Martens-Latem (recreatief netwerk, partner bij deelprojecten mobiliteit). (Voor deelproject ‘voetgangers- en fietsbruggen op de Oude Spoorweg’ tevens Agentschap voor Wegen en Verkeer en Waterwegen en Zeekanaal NV.)

Deelprojecten
  • Grondverwervingen (i.f.v. de realisatie van de boskernen en natuurgebieden
  • Mobiliteit en infrastructuur: o.a. aanleg langzaam verkeersas op de oude spoorweg met bijhorende overbrugging van de E40 en R4/Ringvaart, herinrichting N60
  • Bosuitbreiding: inrichting en beheer van drie boskernen (de Ghellinck, Scheldevelde en Grand Noble)
    Bosuitbreiding: inrichting en beheer van drie boskernen (de Ghellinck, Scheldevelde en Grand Noble
  • Duurzame landbouw: acties ter versterking van de grondgebonden duurzame landbouw
  • Landschappelijke en ecologische structuur: acties m.b.t. uitbouw van de landschappelijke en ecologische structuur in de groenpool
  • Recreatie: inrichting van vier portalen, uitbouw netwerk van recreatieve paden voor wandelaars, fietsers en ruiters
  • Communicatie: acties m.b.t. sensibilisatie, informatie en participatie
  • Globale acties voor de groenpool: o.a. uitwerken van een huisstijl, meubilair

Nieuw stadsbos voor Gent

Bijkomende informatie

Iris Lauwaert
Provincie Oost-Vlaanderen
Provinciehuis, Gouvernementstraat 1
9000 Gent.
Tel +32 (0)9 267 83 04
iris.lauwaert@oost-vlaanderen.be.
Projectwebsite
www.parkbos.be

Tijdslijn en sleutelmomenten

1993: Lange Termijn Planning Bosbouw, (Janssens et al, 1993, in opdracht van AMINAL waarin de noodzaak tot bosuitbreiding nabij Gent onderzocht werd via een enquete.
1997: Studie van de bebossingsmogelijkheden en de afbakening van een regionaal bos en een stadsbos in de regio Gent (Van Elegem et al, 1997, in opdracht van AMINAL en Provincie Oost-Vlaanderen) waarin de kastelensite ten zuiden van Gent als potentiële lokatie aangeduid wordt
1997: Ruimtelijk Structuurplan Vlaanderen met doelstellingen voor bosuitbreiding in Vlaanderen
1998: Goedkeuring richtplan Landinrichtingsproject Leie en Schelde (VLM)
1999-2002: Life-project: Opbouw draagvlak en uitbouw netwerk Gents stadsbos. Dit leidt tot het samenwerkingsverband Bossanova (Provincie Oost-Vlaanderen, Afdeling Bos en Groen, Vereniging voor Bos in Vlaanderen)
2001: Voorstudie gewestelijk ruimtelijk uitvoeringsplan voor bosontwikkeling en bedrijvigheid.
(Omgeving, 2001 in opdracht van Arohm).
2003: Ruimtelijk Structuurplan Gent (RSG) met concept van 4 groenpolen
2004: Opstart Grondenbank Parkbos (VLM)
2005: Goedkeuring Landinrichtingsproject Scheldevelde (VLM)
2005: Ruimtelijk Uitvoeringsplan 'Groenpool Parkbos' goedgekeurd door Vlaamse Regering
2007: Akkoord tussen minister van Leefmilieu Hilde Crevits en gouverneur André Denys over de coördinatie van het Parkbosproject. De gouverneur coördineert de realisatie en zet hiervoor een projectorganisatie op.
2008: ondertekening samenwerkingsovereenkomst 2008-2011 tussen Stad Gent, gemeente De Pinte, gemeente Sint-Martens-Latem, Provincie Oost-Vlaanderen, Vlaamse Landmaatschappij en Agentschap voor Natuur en Bos
2009: ondertekening Landbouwprotocol tussen partners en landbouwsector. Dit protocol reikt oplossingen aan voor toekomstgerichte landbouwbedrijven in het Parkbos.
2009: Overeenkomst aanleg fietsverbinding over de E40 en de Ringvaart/R4 tussen Stad Gent, gemeente De Pinte, gemeente Sint-Martens-Latem, provincie Oost-Vlaanderen en het Vlaams Gewest
2010: Goedkeuring inrichtingsplan Oude Spoorwegverbinding (VLM): Deze as loopt centraal doorheen het Parkbos en zal ingericht worden als fiets- en wandelas tussen Gent en De Pinte.
2010: Na vernietiging van het RUP door de Raad van State, stelt de Vlaamse Regering het RUP Groenpool Parkbos opnieuw vast. Gekoppeld aan deze vaststelling beslist de minister van Leefmilieu over te gaan tot 'hoogdringende 'onteigening van de boskernen.
2010: Studie ontwikkelen huisstijl Parkbos, recreatieve visie en inrichting portalen (Omgeving en Stefan Schöning Studio in opdracht van het Agentschap voor Natuur en Bos)
2011: Aanstelling bureau Greisch als ontwerper van de Parkbosbruggen door Stad Gent
2011: opmaak nieuwe samenwerkingsovereenkomst 2011-2014 tussen de 6 partners en goedkeuring van het protocol huisstijl, waarbij de partners zich engageren het parkbos uit te bouwen in een gezamelijke huisstijl (grafisch en infrastructureel).
2011: erfpachtovereenkomst met familie de Giey voor 66ha in boskern Grand Noble. Aanplant 23 hectare in boskern Grand Noble
2012: opening tijdelijk wandelpad rond Grand Noble in afwachting van definitief wandelpad najaar 2012
2013: ca. helft van de te verwerven gronden zijn aangekocht (dit is 175 ha) en de inrichtingsstudies Portaal Grand Noble, Portaal Den Beer en Speelbos zijn afgewerkt.

2014: het portaal Grand Noble en de boskern Grand Noble werden in 2014 ingericht. Op 28 september 2014 werd dit gebied officieel geopend. Ongeveer 3000 bezoekers kwamen die dag het gebied inwandelen. In het najaar van 2014 werden de werkzaamheden aan de Oude Spoorwegverbinding (fase 1) opgestart.

Financiële kengetallen

  • Raming investering Agentschap voor Natuur en Bos in de aankoop van gronden, inrichting van boskernen en portalen (2011-2015): 19,2 milj €
  • Subsidie strategisch Open Ruimte project (2007): 178000€
  • Raming fietspad op de oude spoorwegbedding door ontwerper dd. maart 2012: 1.170.000 euro incl. BTW. Uitgave voorzien in 2013-2014
  • Raming fietspad en herinrichting Oude Gentweg (zonder rioleringswerken) op basis van IP: 402.000 euro incl. BTW. Uitgave voorzien 2014-2015
  • Raming voor de aanleg van 2 Parkbosbruggen (verschillende partners) 3.500.000€ inclusief studiekosten:

Projectverloop

1. Initiatiefase

Uit een onderzoek (deel 1, deel 2, deel 3, deel 4, deel 5) van 1993 (Lange Termijn Plan Bosbouw) blijkt een sterke behoefte aan toegankelijk bos in het Gentse (slechts 2 m² toegankelijk bos per Gentenaar, ver onder de norm van 10 m²/ inwoner). De grote behoefte aan toegankelijk bos mondt uit in de optie in het gemeentelijk ruimtelijk structuurplan tot het creëren van een stadsbos van 300 ha voor Gent.
Dit past binnen het Ruimtelijk Structuurplan Vlaanderen dat een taakstelling naar voor schuift van 10.000 ha ecologische bosuitbreiding; met prioriteit voor (multifunctionele) stadsbossen. In de initiatiefase wordt er naar het project verwezen als ‘stadsbos Gent’.

2. Onderzoeksfase

In 1999 richten het toenmalige AMINAL - afdeling Bos & Groen, de dienst Planning en Natuurbehoud van de Provincie Oost-Vlaanderen en de Vereniging voor Bos in Vlaanderen het samenwerkingsverband ‘Bossanova’ op, met als doel een breed draagvlak uit te bouwen voor het Gentse stadsbos. Via een LIFE-project (1999-2002) wordt vanuit de EU de nodige financiële ondersteuning ingebracht.
Simultaan wordt in 1999 het afbakeningsproces voor het grootstedelijk gebied Gent opgestart door AROHM – afdeling Ruimtelijke Planning. In de loop van dit proces wordt het stadsbos project geïntegreerd in de gewenste groenstructuur voor het stedelijk gebied, en wordt het concept voor de realisatie van 4 randstedelijke groenpolen rond Gent (waaronder het Parkbos) geïntroduceerd.
In de periode 1996-1998 wordt in opdracht van de afdeling Bos & Groen een lokalisatiestudie voor stadsbossen in de regio Gent uitgevoerd. Aan de hand van objectieve criteria wordt de meest geschikte plaatsen voor een recreatief stadsbos aangeduid. De keuze valt ondermeer op de kastelensite bij Zwijnaarde - later het Parkbos genoemd.
In de periode 1999-2002 staat Bossanova in voor diverse initiatieven om een draagvlak te creëren voor het Parkbos: acties op de Gentse feesten,
nieuwsbrieven, website met discussieforum, organisatie van wandel- en fietstochten, … Omwille van conflicterende claims op het gebied en als voorstudie binnen het afbakeningsproces voor het grootstedelijk gebied Gent, is in 2001 een apart planningstraject opgestart voor de groenpool. Er wordt een studiebureau ingeschakeld om een visie uit te werken voor de ruimtelijke ontwikkeling van het gebied. Verschillende deelstudies worden uitgewerkt in samenwerking met de latere stakeholders: bosontwikkeling, landbouw, economie, mobiliteit. Tijdens deze fase evolueert het oorspronkelijke idee van een 300 ha groot stadsbos naar het concept van een ‘stadslandschapspark’, met verschillende kleinere boskernen in een groter openruimtegebied en krijgt de naam ‘Parkbos’. Die visie vormt nog steeds het kader voor de ruimtelijke ontwikkeling van het gebied. De resultaten van de deelstudies worden opgenomen in de toelichtingsnota bij het RUP  Afbakening Grootstedelijk Gebied Gent (initieel goedgekeurd door de Vlaamse Regering op 16 december 2005, en - na een vernietigingsarrest
van de Raad van State – opnieuw goedgekeurd door de Vlaamse Regering op 9 juli 2010). Tussen de Vlaamse administraties, de Provindie en de betrokken gemeenten wordt een samenwerkingsovereenkomst gesloten ter realisatie van de groenpool Parkbos (8 maart 2008; herbevestigd in 2011)

3. Planuitwerkingsfase

Op 23 juli 2007 krijgt de gouverneur van Oost-Vlaanderen de opdracht van toenmalig Vlaams minister Crevits om een projectorganisatie op te richten en te sturen, om in gedragen partnerschap te komen tot realisaties op het terrein. Vanaf 1 juli 2008 wordt een projectcoördinator aangesteld die – onder de verantwoordelijkheid van de gouverneur - instaat voor de dagelijkse werking en leiding van het project.
In deze fase wordt ook de Vlaamse Landmaatschappij betrokken in het project, met als taak een grondenbank op te richten voor de verwerving van de gronden voor de bos- en natuurgebieden en ruilgronden voor de landbouwers.
Na goedkeuring van het RUP voor de groenpool Parkbos in 2005 zijn meerdere ontwerpopdrachten gelanceerd voor specifieke deelprojecten binnen het Parkbos:
Ontwerpopdracht voor de opmaak van de inrichtingsplannen voor de vier portalen, en de uitwerking van een overkoepelende huisstijl voor
het Parkbos (ANB, 2010). De huisstijl dient consequent toegepast te worden voor alle inrichtingswerken die kaderen binnen het Parkbos en is vastgelegd in het Protocol huisstijl Parkbos (2011).
Ontwerpopdracht voor de inrichting van de Oude Spoorweg als langzaam verkeersas (VLM, 2010).
Ontwerpopdracht voor de inrichting van een aantal recreatieve wandelroutes binnen het gebied die op korte termijn kunnen gerealiseerd worden (zogenaamde ‘quick wins’) (Provincie Oost-Vlaanderen, 2011).
Ontwerpopdracht voor het architecturaal en technisch ontwerp voor de voetgangers- en fietsbruggen op de Oude Spoorweg (Stad Gent, 2011).
Ontwerpopdracht voor de ontwikkeling van een speelbos in de Pinte (ANB, 2011)
Ontwerpopdracht voor de actualisatie en verdere verfijning van de portalen Grand Noble en De Beer, inclusief het technisch ontwerp (ANB, 2011)

4. Uitvoeringsfase

Tijdens de uitvoeringsfase blijft de regierol bij de gouverneur en de projectcoördinator. Het jaarlijks voortgangsrapport is zowel geheugen als actieprogramma.
Voor de realisatie van het deelproject ‘voetgangers- en fietsbruggen’ op de Oude Spoorweg worden ook het Agentschap voor Wegen en Verkeer en Waterwegen en Zeekanaal NV betrokken. De stad Gent krijgt de regierol voor dit deelproject. De realisatie wordt onder meer gedragen door een Landbouwprotocol (29 april 2010) en de Overeenkomst voor de aanleg van een fietsverbinding​ over de E40 en over de Ringvaart/R4 als missing link voor de realisatie van een langzaam verkeersas op de Oude Spoorweg Gent – De Pinte (29 april 2010).

 

Tussen 2011 en 2014 werden de boskern Grand Noble en natuurgebied Vallei van de Rosdambeek ingericht. Er werden recreatieve paden (fiets- en wandelpaden, ruiterpaden) aangelegd, er gebeurde een groeninrichting en het volledige gebied werd uitgerust met meubilair, infoborden en wegwijzers. De portaalzone Grand Noble werd in 2014 volledig ingericht met parking, hondenweide, onthaalplein en zandvallei. Een belangrijk deel (fase 1) van de Oude Spoorwegverbinding (langzame verkeersas doorheen het Parkbos) wordt aangelegd in 2014 en 2015. Fase 2 (herinrichting Oude Gentweg) en fase 3 (oude spoorweg ter hoogte van fietsersbruggen) zitten nog in de planuitwerkingsfase.
Aanleg van een speelbos in De Pinte (2015).

5. Beheersfase

Er werden reeds generieke afspraken gemaakt met betrekking tot het beheer. De beheersstructuur voor het Parkbos in zijn globaliteit dient nog uitgewerkt te worden.

Evaluatie en Reflectie

  • G. ALLAERT & H. LEINFELDER: Parkbos Gent. Over visievorming en beleidsnetwerking, Gent. Academia Press, 2005, 122 p.
  • CASE STUDY 2 - ‘PARKBOS GENT’ (pp. 182-194) in Voets, Joris (2008). Intergovernmental Relations in Multi-Level Arrangements: Collaborative Public Management in Flanders. Leuven: K.U. Leuven - Faculteit Sociale Wetenschappen - Instituut voor de Overheid, K.U.Leuven. (296p.)

Publicaties en presentaties

© Copyright 2018 IV Kenniscentrum Vlaamse Steden – Bischoffsheimlaan 1-8 – 1000 Brussel – info@complexestadsprojecten.be | Sitemap