Instrumenten en tools bij de onderzoeksfase
                   1. Projectdefinitie                                                                                                                       


De projectdefinitie doet uitspraken over het ambitieniveau en over de betekenis van het project voor de stad, de samenleving en de gebruikers. Een projectdefinitie formuleert de maatschappelijke eisen waaraan het project moet voldoen en de aspecten waarin de lokale overheid bij het realiseren van haar opdracht initiatief wil nemen. De projectdefinitie levert zo de kwaliteitseisen en vormt het toetsingskader voor de kwaliteitsbewaking vanaf de initiatie- en verkenningsfase tot en met de uitvoering van het project (Vlaamse Bouwmeester, 2005).
We beschouwen de projectdefinitie als de voorloper van het strategisch masterplan. De projectdefinitie wordt opgemaakt voor het project van start gaat.

Meer weten
1. Projectdefinitie project Gent - Tondelier
2. Projectdefinitie project Gent - Waalse Krook
3. Projectdefinitie project Genk - LO 2020
4. Projectdefinitie project Antwerpen - Spoor Noord
5. Projectdefinitie project Antwerpen - Scheldekaaien
6. Projectdefinitie project Antwerpen - Park Groot Schijn
7. Projectdefinitie project Mechelen - Tinelsite (Projectsubsidie)
8. Projectdefinitie project Mechelen - Tinelsite (Open Oproep)

    2. Ruimtelijk: opmaak strategisch masterplan en plan van actie                                                       
Het strategisch masterplan zoals op deze website gebruikt, heeft een andere betekenis dan de term ‘masterplan’ die in de architectuur- en stedenbouwwereld wordt gebruikt. Het gaat op deze website om een strategisch document met een ruimtelijke onderlegger dat verschillende ruimtelijke aspecten integreert en waar ook studies om technische en financiële haalbaarheid in beeld te brengen, deel van uitmaken.

Het visie- en planvormingsproces om tot een strategisch masterplan te komen, is een divergerend proces gericht op de langere termijn, maar met beslissingen op de korte termijn. In een gunstige context zal het proces uiteindelijk convergeren en leiden tot een strategisch masterplan dat inhoudelijke en programmatische beslissingen bevat over visie, concept, programma en deelprojecten; waarbij rekening wordt gehouden met de globale timing en fasering van deelprojecten, en waarbij afspraken worden gemaakt over financieringsmechanismen, mogelijke bouwheren, uitvoering en beheer.

Belangrijke onderdelen in het proces om tot een strategisch masterplan te komen, zijn:
-    Het gebruik van visies en concepten;
-    Het gebruik van scenario’s, alternatieven en varianten;
-    Ontwerpend onderzoek;
-    Uitvoeren van gericht onderzoek.

Gebruik van visies en concepten

Visies zijn een manier om een complexe realiteit als een na te streven kwaliteit te beschrijven, te interpreteren en zin te geven. Ze zijn de gedeelde voorstelling van de toekomst en een manier om perspectief te schetsen.

Concepten zijn de ruimtelijke uitdrukking van een visie. een ruimtelijk planconcept geeft in kernachtige vorm, via woord en ook via beeld, uitdrukking aan de wijze waarop een planactor aankijkt tegen de gewenste ontwikkeling van de ruimtelijke inrichting, alsmede de aard van de interventies die noodzakelijk worden geacht.(bron Zonneveld, Wil, 1991, Conceptvorming in de ruimtelijke planning : encyclopedie van planconcepten. Patronen en processen, diss., unpub)
Het gebruik van visies en concepten als verleidelijke kaders maakt lange termijn planning mogelijk. Ze dienen om mensen die een perspectief nodig hebben, aan te moedigen en te motiveren en doen dat door een beeld te creëren van een mogelijke toekomst.

Gebruik van scenario’s, alternatieven en varianten

Een scenario is een te veronderstellen loop van een gebeurtenis (uit: van Dale, Groot Woordenboek der Nederlandse Taal). Hoewel het zeer

moeilijk is om betekenisvolle scenario’s te ontwikkelen en ze in discussies dikwijls worden ervaren als theoretisch, onwezenlijk en niet reëel, vormt het gebruik ervan een goede methode voor divergerend denken en om buiten de traditionele paden te gaan als ze worden gebruikt als hypothesen en mogelijke denksporen.
Alternatieven zijn ruimtelijk materiële, technische, functionele, financiële mogelijkheden binnen een scenario (Van den Broeck, 2011).
Varianten zijn de mogelijkheden binnen scenario’s of alternatieven (Van den Broeck, 2011).

Ontwerpend onderzoek

In de onderzoeksfase is ontwerpend onderzoek te beschouwen als een kernactiviteit in het proces van visievorming. Het is een praktische manier om concrete oplossingen voor te stellen en een goede manier om diverse denksporen bespreekbaar te maken.
Uitvoeren van gericht onderzoek

Gericht onderzoek is een essentieel deel van de onderzoeksfase. De te onderzoeken vragen zijn in de initiatie- en verkenningsfase nauwkeurig beschreven; op basis van onderzoeksvragen die in samenwerking met relevante actoren zijn opgemaakt.
Voorbeelden van onderzoeken die in de onderzoeksfase worden uitgevoerd, zijn een haalbaarheidsonderzoek, marktverkenning, architecturaal- en erfgoedanalyse, bouwkundige analyse, bemalingsstudie en mobiliteitsstudie, ....



Al die onderzoeken resulteren in de onderzoeksfase in een beargumenteerd advies van de onderzoekers en van de verantwoordelijke begeleidingsgroep. Het strategisch masterplan krijgt op basis van het advies verder vorm.

Meer weten
1. Strategisch plan project Gent - Gentse Kanaalzone
2. Strategisch plan project Oostende - Stationsomgeving

 

    3. Quick-scan op milieu- en mobiliteitseffecten                                                                          


Overweeg om in de onderzoeksfase een eerste quick-scan op milieu- en mobiliteitseffecten uit te voeren; die niet noodzakelijk de ‘formele MER-screening’ hoeft te zijn.
Voordelen in deze fase zijn:

  • Er kunnen alternatieven uit voort komen die de inhoud van het strategisch masterplan kunnen bijsturen.
  • Het kan gebruikt worden als een instrument voor draagvlakvorming.
Voordelen in latere fasen zijn:
  • Als in een latere fase een formele MER-screening, of de opmaak van een MER nodig is, is al een eerste versie beschikbaar die mogelijks zelfs integraal deel kan uitmaken van het alternatievenonderzoek.
  • Als in een latere fase een formele MER-screening, of de opmaak van een MER nodig is, zal het strategisch masterplan voldoende robuust zijn om de MER-screening te doorstaan; waardoor in het proces tijd wordt gewonnen.

    4. Opmaak plan van actie en benoeming deelprojecten                                                                  
Het plan van actie is een essentieel onderdeel van het strategisch masterplan. Het behandelt behalve de benoeming van de deelprojecten nog heel wat andere thema’s: ondermeer de fasering, te benaderen overheden, bijkomende studies, uit te schrijven bestekken voor volgende opdrachten en de benodigde financiële middelen.
Meer weten

1. Actieplan project Gent - Ledeberg
2. Jaarlijks actieplan Antwerpen - Schipperskwartier


    5. Juridisch                                                                                                                              

Juridisch (haalbaarheids)onderzoek
In deze fase wordt een juridisch (haalbaarheids)onderzoek opgestart waaruit moet blijken wie de vergunning zal aanleveren, wat te verwachten procedures zijn, wat de voor- en nadelen zijn van bepaalde publiek-private samenwerkingsvormen en van bestaande instrumenten (volstaan ze of niet? moeten ze aangepast worden?). We vinden het belangrijk om in een vroeg stadium van het proces een juridisch (haalbaarheids)onderzoek uit te voeren omdat dergelijk onderzoek veel tijd in beslag kan nemen.

Meer weten
1. Bestek voor de uitvoering van een juridisch onderzoek project Mechelen - Tinelsite

 

 

 

 


 


 


 


 

Principeovereenkomst of voorkeursbesluit
Bij voldoende draagvlak worden alle resultaten aan het einde van de onderzoeksfase gelegitimeerd in een principeovereenkomst (of voorkeursbesluit in de Routeplanner), bestaande uit:
  • visie en programma;
  • plan van actie met de geplande deelprojecten, uitvoeringsmethoden, financieringswijzen en de (mogelijke) bouwheren per deelproject;
  • globale fasering van het project en van de deelprojecten;
  • aanduiding van de procesregisseur voor het gebied als concretisering van de kwaliteitsbewaking van het project.

Meer weten
1. Princiepsovereenkomst voor het project Turnhout - Turnova
2. Voorkeurbesluit voor samenwerking voor het project Antwerpen - Groen Zuid Hoboken

© Copyright 2018 IV Kenniscentrum Vlaamse Steden – Bischoffsheimlaan 1-8 – 1000 Brussel – info@complexestadsprojecten.be | Sitemap